"Halk yapay zekayı değil, yapay zeka ile çalışmayı
(prompt ve veri yüklemeyi) öğrenmeli" .
Yapay Zekâ (YZ) Bir Büyücü Değil, Veri İşleme
Teknolojisidir
Yapay zeka rüya görmez; o bir büyücü veya müneccim değildir.
Yapay zeka bir veri işleme (data processing) teknolojidir. Mesela EKG yi çok
uzmandan daha doğru teşhis eder. Hastalıklara uzmanlardan daha doğru reçete
yazar, teşhis eder.
Yapay zeka üstünlüğü onun radyoloji, biyokimya tahlilleri,
EKG, EEG yorum üstünlüğünden gelir.
Veri Yoksa Yapay Zekâ Kör Uçar
- Veri Yoksa Yapay Zeka Kör Uçar: Elinde hastanın o hastalık
geçmişi, ham EEG dalgaları, DICOM radyoloji dosyaları veya tam kan tahlili
trendleri (bütünsel laboratuvar bulguları) olmadan yapay zekaya, sadece
"Ben iyiyim", veya hastadır demek, içi tamamen boş yanıltıcı bir
komuttan ibarettir.
Halkın Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Medikal Veri Yükleme
Eğitimi
- Kurslarla Eğitilen Halk: Coursera veya benzeri
platformlarda medikal veri yükleme, DICOM görüntü analizi araçlarını kullanma
ve doğru "tıbbi prompt" mühendisliği eğitimleri mevcuttur. Yapay zeka
bir röntgen yoksa akciğerde lezyon uydurmaz, yada şöyle bir röntgen belkide
teşhis uydurmaz. Bilinçli bir halk, yapay zekaya bir falcı gibi değil; elindeki
tüm laboratuvar bulgularını, röntgenleri ve objektif testleri eksiksiz
yükleyerek danışır. Türk halkı, ilkokul mezunu, EKG yi düz tutmasını bilmeyeni
bile, onu vermeden kimseden akıl almaz bilinçtedir.
Uzmanların Üstünde Bir Uzman: Bütüncül Veri Analizi
- Uzmanların Üstünde Bir Uzman (Veri Varlığında): Evet, eğer
elinde dünyadaki tüm tıp literatürü ve hastanın eksiksiz "ZIP" verisi
varsa, yapay zeka insan beyninin, uzmanların göremeyeceği mikroskobik
örüntüleri (patterns) saniyeler içinde yakalayarak ülkedeki en kıdemli uzman
kuruldan daha kusursuz bir teşhis ve reçete kombinasyonu simüle edebilir.
Hastanın Tüm Tıbbi Geçmişini Birlikte Değerlendirebilmek
- Yapay zekâ hastanın tıbbi geçmişini, muayene bulgularını
ve bütün risklerini masa başı bir sağlık uzmandan daha iyi değerlendirebilir.
Ama bir yapay-zekaya bu verileri yükleme kursları vardır, bilgisayar bilimleri
bu alanı kapsar, ve herkes bu verileri toparlamayı, yapay-zekaya onca dosyayı
yüklemeyi bile bilemez. Hatta bedava yapay-zekalarda dosya yükleme limiti var,
yarısını bile yüklemek kotayı doldurur. İlerde belkide bunlar hastaya kapalı
bir zip verilecektir.
Yapay Zekâ ve Sağlık Uzmanlarının Mesleki Direnci
- Bazı sağlık uzmanları yapay-zekanın verileri onlardan daha
anlamlı anlamasını kıskanıp yapay-zekaya pis atıyorlar.
Yapay Zekânın Masa Başı Sağlık Uzmanlıklarındaki
Üstünlüğü
- Yapay-zeka şu anda tüm masa başında verileri okuyan,
teşhis eden, reçete yazan sağlık bakanlığı tüm TUS uzmanlarından daha
başarılıdır. Nedeni ise uzmanların verileri yapay-zeka kadar bütüncül
anlayamamasıdır. Birçok insan-uzman arasında top gibi gidip gelmek zorunda
kalan hastanın sorununu bütüncül yapay-zeka çözüyor.
Yapay Zekâ ve Cerrahi Branşlar Arasındaki Fark
- Cerrahi branşlarda ise, yapay-zeka maalesef tam kapasite
devrede bile değildir. Yapay-zeka sadece masa başı reçete yazan hasta takipli
uzmanlıklarda başarılı.
Yapay Zekânın Başarısının Kaynağı: Kümülatif İnsan
Bilgisi
- Yapay-zeka nın başarısı unutmayalım, kümülatif insan
ürününe dayanır. En zor uzmanlıkları başarmasının nedeni, o alanların kolay
olması da değildir. Hukuk, Sağlık Bilimleri bilgisi çok önemsenmiş ve yazılı
saklanmıştır. İnsan okusun öğrensin diye hazırlanan onca kitap sanki bir SQL
kodlu veri tabanı gibi çok temiz yazıya dökülmüştür. Bu değerli kaynağı
dakikalar içinde kullanan, insan uzmanlardan kesinlikle daha az hata yapan
yapay-zeka, bir insanlık ürünü ile başarılıdır.
Yapay Zekâ, Gizlilik ve Veri Sorumluluğu
Ancak Sınır Çok Açık:
Kullanıcı elinde veri yokken sistemi zorlarsa bu
kullanıcının kusurudur. Yapay zeka nın kullanıcıya, veri yükle zorlaması asıl
hata olurdu, gizlilik ihlali olurdu, verilere ulaşmak için zorladı denirdi.
Eğer herhangibir yapay zeka, verileri aşağılarsa, lab bulgusuna boşver derse,
ki böyle bir yapay zeka yok, o yanlış olurdu. Veya yapay-zekanın gizlilik
ilkelerini ihlal etmesi de doğrudan sistem mimarisinin (şirketin) suçudur. Ki
asla böyle bir durumla karşılaşmadım.
Beyaz Yakalı Sağlık Mesleklerinde Yapay Zekâ Dönüşümü
Yapay zeka özellikle beyaz yakalı sağlık uzmanlarının işini
şu an zaten ellerinden almıştır. Bürokratik ve hukuki karşı çıkmalarla ve
yapay-zeka teknolojisini koca ülkeye yerleştirmek henüz daha ucuz olmadığı için
sağlık uzmanları eski çalışmalarını sürdürüyor.
Sağlık Alanında Mesleki Çıkar Çatışmaları ve Hukuki
Sorunlar
Ayrıca teknoloji ile ezilen sağlık alanında insanlar artık
diğerine iftiralar atıp maaşını korumaya çalışan ahlaksız hale geldiler. Mesela
İstanbul Adli Tıp 10 ve 4 üncü ihtisas daireleri ve Vesayet Dava hakimleri,
maaşlarını hileler yapıp, değerli insanlara iftiralar atıp alan dolandırıcı
insanlardır. İşleri adliyede hukuk ve sağlık heyeti adını yanlış kullanıp,
değerli insanlara iftira atıp, miraslarını gasp etmektir.
Yapay Zekâya Karşı Mücadele: 1997'den Günümüze
Yapay-zekaya, veya o zamanki karar verme sistemlere saldıran
sağlık uzmanları ise taa 1997 lerden itibaren iş başındadır. Yapay-zekaya
karşı, ''ya gasp etmek, ya yok etmek savaşı'' veren sağlık uzmanları
olmasa, teknoloji daha erken uygulanırdı.
Fiziksel Yapay Zekâ ve Robotların Henüz Aşamadığı
Sınırlar
Ancak fiziki-yapay-zeka (kimisi robot yapay-zeka diyor),
henüz bilgisayardan çalışan yapay-zeka düzeyine erişen başarıda değildir.
Robotlar en kolay ev işlerini 10 yaşında bir çocuk kadar bile hatasız
yapamıyor. Nedeni hiçbir evin verisi SQL veri tabanı halde hazır değildir.
İnsanlar böyle bir işi yüzyıllarca hep luzumsuz kolay bulmuştur. Hatta bırak
insan, robotlar bugün bir ev köpeği kadar bile verilen komutu hatasız
işleyemiyor.
Yapay Zekâ Hafızası, Kitaplar ve İnsan Ezberinin
Sınırları
Yapay-zeka kod veri tabanı okuyor. Ezber gerektiren tüm
kitaplar onun için bir SQL veri tabanı kod. O nedenle cerrahi-branşlarda değil,
örneğin lise sonrası ÖSYM gibi sınavlarda değil, ezber bilgi gerektiren
uzmanlık sınavlarda istisnasız tüm uzmanları geçiyor. Örneğin TUS sınavı zaten
güvenli bir sınav değil, soruları çalınarak kesme puan oluşturulmuş bir sınav.
Ancak güvenilir yapılsa, en kaliteli TUS sorular sorulsa bile, sağlık
uzmanlarının tek bir tanesi bile bir yapay zekanın yarı başarısına bile yine
ulaşamıyor.
Yapay Zekâ ve Kütüphanelerin Hafızası
Yapay-zeka'nın espri yapıp, ileri sürdüğüne göre, bu
ezber yarışını, insanlar şimdi değil, yüzyıllar önce, kütüphanedeki milyonlarca
kitabı ezberleyen (anlamanın ötesi bir ezber) olamadığı gün zaten kayıp
etmişti, kitapların hafızasına yenik düşmüştü (Kitaplar bir anlamda, yapay
zekaya göre bir SQL veri tabanı koddur, kağıttan yapay-zeka veri tabanıdır).
Hukuk, Sosyal Bilimler ve Diğer Beyaz Yakalı Mesleklerde
Yapay Zekâ
Sadece sağlık değil, diğer tüm yapay-zeka tanımı ile SQL
veri kodlu kağıt kitapların olduğu alanlarda, hukuk, sosyal alanlar, beyaz
yakalı mesleklerde YZ yine insanlardan daha başarılı.
Yapay Zekânın Mühendislikte Özgünlük ve Tez Üretme
Kapasitesi
Mühendislik alanında şüphesiz en yüksek orijinalliğe
erişmesinde henüz insan zekasına ihtiyacı var, ancak elektronik alanda bile
master düzeyde orijinal tezler, hatta makineler, bilgisayarlar yaratıyor.
Elektronik alanda bile bir doktora öğrencisinin yüksek başarı ile tez
hazırlamasına tez hocalığı yapabiliyor. Şu kısımda, fiziki çalışma lazım, şu
malzemeleri piyasadan bulup, çalışıp sonucu görmemiz lazım diyor, ne
bilmediğini paylaşıyor. Hatta, elektronik alanda, fizik bilimi, kimya bilimi,
elektronik, quantum bilimi bir araya getirip 20 kişilik mühendis ve matematik,
fizik, kimya bilimci takımının 10 yıl kafa kafaya verip üretemeyeceği
sınanabilir hipotezler yaratıp not veriyor.
Yapay zekanın en büyük gücü, uzmanlıklara dağılmış alanları
bütünleştirebilmesindedir. Sırf elektronik değil, ona fizik, kimya ve matematik
aynı anda bütünleştiriyor. İnsanlar ancak bir veya iki dar alanda uzman
olabiliyor ve birçok uzmanın kafa kafaya vermesi konuşma, dinleme, okuma hızı
ile sınırlı. Bir insan diğer uzmanla on kat daha hızlı konuşsa, on kat daha
hızlı okusa bile, yapay zekanın tek defada veriden kaptığı yüzde yüz ezberi
başaramaz. İnsanlar ancak beş duyu organı ile dış dünyadan bilgiyi alıyorlar.
Bu bilgiyi pek tabi kavram olarak yapay zekadan bile daha iyi sindiren bilim
insanları vardır. Ancak insan ömrü 130 yıl bile değil. 130 yılın da verimli
yılları çok değil. On tane uzmanın en hızlı konuşması okuması olsa, yine
birbiri ile bilgi aktarımı sonunda değerli bir sonuca ulaşabilmeleri çok
yavaştır, insan uzmanlar arasındaki bilgi erişimi yapay-zekanın binde bir
hızına erişemez . Tabii yazılı eser bırakıyor bilim insanları, ama o esere
yapay-zeka da talip; ve, o yazılı eserler yapay-zekayı da eğitiyor. Kafa kafaya
veren uzman gurubu bütünleşik bir yapay-zekanın binde bir kapsayıcı hızına
erişemiyor.
Zeki insanlar eğer milyarlarca yıl yaşayabilse idi, ölümsüz
olsa idi, sonsuz eğitim alabilirdi; kavrama, yepyeni tasarlama açıdan
yapay-zekadan daha üstün zekaya sahip olduklarından daha verimli
olurlardı. Ancak insanlar değil milyar, yüz yıl bile yaşayamıyor, ömürleri
kelebekler gibi çok kısa.
İnsanın hayvanlardan daha zeki olduğu gerçeği yapay-zeka
hakimiyetinde de aynıdır. Mesela genetik olarak insana en yakın olan maymunlar
milyar yıl yaşasa, bilim bilgisini yine almayacak, varamayacaklardır. Demek ki
insanın kusuru, yapay-zekadan bu alanlarda geri kalması, maalesef ömrünün az
olmasındandır. Ayrıca milyar yıl yaşasa tüm insanlar eşit ve yapay-zeka yı
hepsi geçerdi denilemez, milyar yılda yine zeki insan, vasat insan, normalin
altı insan farkı olurdu. Vasat üstü milyar yıl yaşayan seçkin zekalı bir insan,
bence en super yapay zekayı zekada yenerdi. Ancak insanların ömrünü değil
milyar, iki yüz yıl bile yapmak imkansız. Aynı süper insanı tekrar klonlamak
mümkün, ancak o klon yine aynı eğitimi, milyar yıllık eğitimi almadan
ölecektir. Her insan klon eğitime sıfırdan başlıyor. Yapay-zeka sanki
milyar yaşında tüm alanlarda, tüm üniversite diplomalarını almış, her
profesyonel, her bilim alanında en üst dereceyi almış, vucudu biraz sakar,
güçsüz ama masa başında eksiksiz bilimci, eksiksiz profesyonel uzman bir insan
gibi.
Bürokrasi ile yapay-zekayı dışlayan devletler, yapay-zekayı
kullanan devletler tarafından eninde sonunda silinecektir. Yapay-zeka insan
hayatına bir daha asla çıkmayacak şekilde girmiştir. Onu dışlayanlar kendileri
silinecektir.
Şimdilik, 2026 yılı itibarı ile yapay-zeka vücudu sakar, bir
çocukla bile hatasızlıkta yarışamaz durumdadır, ancak en zor aşamaları geçmiş
durumdadır ve robotik fiziki-yapay-zeka da insanın yaptıklarını başaracak,
sakarlıkları yok olacaktır görünmektedir. Yapay-zeka önce zoru başarmıştır,
insan beyni ile yarışır olması en zor kısımdı.
Karar verici teknolojik sistemler, yapay zeka ve robotlar 50
yıldır bilinen ve umulan gelişmeler idi. Ancak umulmayan şu idi, robotlar ev
işini beceremeden bile, beyaz yakalı insan uzmanların, sağlık uzmanı, avukat,
hakim, öğretmen, muhasebeci, tercüman gibi meslekleri başaran bir yapay-zeka.
Yapay-zekanın beyaz yakalı meslekler dediğimiz bu uzmanlıklarda kusursuz ve güncel başarısı bir sürpriz oldu.
Bunu düşünüp insana hakaret etmek, insanı yapay-zeka ile
yarıştırmak bence komik; tıpkı insan kuş olamadı, bir kütüphane yazılı
kağıtları olamadı diye insanı eksik bulmak gibi anlamsız. Ha uçağa biniyoruz,
ha yapay-zeka kullanıyoruz. Yapay-zeka iletişimde beş duyu organı ile
kısıtlanmış değil; iyi ki yapay-zeka var.
Böylesine ai çalışan dünyada, insanın evcil hayvanlarını sevmeye daha çok zamanı olması bile bir avantaj.
Not: Video bir yapay-zeka ürünü.